Przerwy w pracy a produktywność – co mówią prawo i badania?

Praca bez wytchnienia rzadko oznacza lepsze wyniki – zazwyczaj prowadzi do spadku efektywności. Nasz mózg nie jest przystosowany do utrzymywania pełnego skupienia przez osiem godzin non stop. Sprawdź, w jaki sposób prawo pracy reguluje obowiązkowe przerwy, jak wpływają one na naszą codzienną wydajność i jak zadbać o higienę pracy w zespole.

• Kodeks pracy oraz przepisy BHP wprost narzucają ramy przerw w ciągu dnia roboczego (m.in. minimum 15 minut przy przepracowaniu 6 godzin, dodatkowy czas przy dłuższych zmianach oraz cykliczne mikropauzy przy pracy przed monitorem).
• Zmuszanie organizmu do nieprzerwanego wysiłku intelektualnego przekłada się na spadek kreatywności, utrudnia podejmowanie trafnych decyzji i prowadzi do szybkiego wyczerpania zasobów energetycznych mózgu.
• Jeśli pracownik rezygnuje z przerw, tylko pozornie oszczędza czas. W rzeczywistości jest to jednak generowanie strat – przemęczony zespół popełnia więcej błędów, traci zaangażowanie, a w dłuższej perspektywie częściej korzysta ze zwolnień lekarskich.

Przepisy polskiego prawa pracy określają czasowy wymiar przerw w zależności od długości trwania samej zmiany roboczej.

• Zgodnie z art. 134 Kodeksu pracy, jeśli pracownik pracuje co najmniej 6 godzin na dobę, przysługuje mu 15-minutowa przerwa.
• Gdy dzień pracy wydłuża się do ponad 9 godzin, otrzymuje kolejne 15 minut (czyli łącznie 30 minut odpoczynku).
• W przypadku pracy przekraczającej 16 godzin na dobę pracownik ma prawo do jeszcze jednej, trzeciej 15-minutowej pauzy.

Te przerwy wliczają się w czas pracy.

Równolegle obowiązują zasady BHP, które dotyczą osób pracujących przy monitorach. Zgodnie z przepisami pracodawca powinien w pierwszej kolejności tak zorganizować pracę, aby obowiązki przed monitorem były naprzemiennie łączone z innymi zadaniami, które nie obciążają wzroku (np. z pracą z dokumentacją papierową czy spotkaniami).

Jeśli jednak charakter stanowiska na to nie pozwala, pracownikowi przysługuje prawo do co najmniej 5-minutowej przerwy po każdej pełnej godzinie spędzonej przed ekranem. W nowoczesnych organizacjach to uprawnienie przekłada się właśnie na tzw. mikropauzy, które polegają na tym, by odejść od biurka, rozciągnąć ciało i oderwać wzrok od monitora lub ekranu telefonu.

Czy praca bez przerw ma sens? Danych na ten temat dostarczyła szeroko komentowana analiza przeprowadzona przez twórców aplikacji śledzącej czas pracy – DeskTime.

Przebadano nawyki grupy 10% najbardziej wydajnych pracowników. Okazało się, że osoby, które osiągają najlepsze rezultaty, nie pracowały najdłużej, tylko w systemie intensywnych bloków, tzw. sprintów. Poświęcały 52 minuty na głębokie skupienie nad zadaniem, po czym całkowicie odrywały się od obowiązków na 17 minut przerwy.

Znaczenie regularnego odpoczynku potwierdzają również badania akademickie. Z kompleksowej metaanalizy opublikowanej w czasopiśmie PLOS One (podsumowującej liczne badania z zakresu psychologii pracy) jednoznacznie wynika, że nawet najkrótsze tzw. mikroprzerwy (od kilkudziesięciu sekund do zaledwie kilku minut) mają ogromny wpływ na naszą skuteczność. Obniżają one poziom zmęczenia i zauważalnie podnoszą wydajność, szczególnie przy powtarzalnych i monotonnych zadaniach przed ekranem.

Jeśli pracownik rezygnuje z przerw, tylko pozornie oszczędza czas. W rzeczywistości jest to generowanie strat – przemęczony zespół popełnia więcej błędów i traci zaangażowanie.

Co się dzieje, gdy regularnie odmawiamy sobie odpoczynku? Nasz układ nerwowy stale znajduje się w trybie „walcz lub uciekaj”. Bagatelizowanie pierwszych somatycznych sygnałów, takich jak napięciowe bóle karku czy problemy ze snem, prowadzi w dłuższej perspektywie do wielu problemów zdrowotnych.

Trwale podwyższony poziom adrenaliny i kortyzolu może powodować m.in. insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, a także poważne zaburzenia pracy tarczycy. Z perspektywy psychicznej konsekwencjami są często stany lękowe i depresyjne oraz wypalenie zawodowe.

Warto zwrócić uwagę na zjawisko prezenteizmu, które omawia w swojej pracy „Prezenteizm – niezdrowa nadobecność w miejscu zatrudnienia” Karolina Zakrzewska. Pracownik, który rezygnuje z regeneracji w ciągu dnia, jest co prawda fizycznie obecny przed monitorem, ale z powodu przebodźcowania jego produktywność znacznie spada.

Mózg pozbawiony regularnych mikropauz ulega zmęczeniu decyzyjnemu. Co to oznacza dla organizacji? Między innymi wolniejsze tempo pracy, zaburzoną kreatywność oraz wyższe ryzyko popełniania kosztownych błędów.

Wiele problemów wynikających z przebodźcowania i braku przerw, np. nadciśnienie, stany przedcukrzycowe czy zaburzenia hormonalne, przez długi czas nie daje żadnych objawów. Nie każda choroba od razu zatrzymuje pracownika w domu, a dla pracodawcy sygnałem alarmowym często jest dopiero przedłużająca się nieobecność ważnego eksperta w dziale.

Aby temu zapobiec, warto przejść od reakcji do prewencji. W LongLife pomagamy firmom organizować kompleksowe akcje profilaktyczne bezpośrednio w miejscu pracy.

Dlaczego warto je wdrożyć?

• Pracownicy zyskują dostęp do badań bez konieczności dojazdów i stania w kolejkach.
• Wczesna diagnostyka wspiera ciągłość pracy zespołu i pozwala obniżyć wskaźnik absencji chorobowych nawet o 28%.
• Budujesz wizerunek odpowiedzialnego pracodawcy i dajesz zespołowi wsparcie o rzeczywistej wartości zdrowotnej.

Źródła

1. DeskTime, The rule of 52 and 17: It's time to update it (analiza nawyków pracy), https://desktime.com/blog/52-17-updated/
2. PLOS One, publikacja naukowa/metaanaliza dotycząca mikroprzerw, https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0272460
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, art. 134, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-pracy-16789274/art-134
4. K. Zakrzewska, Prezenteizm – niezdrowa nadobecność w miejscu zatrudnienia, Przegląd Epidemiologiczny, https://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/pdf-180345-100909?filename=Prezenteizm---niezdrowa-n.pdf